TOP > ALL > GENERAL > Tại sao cả thế giới lại yêu thích đạo diễn Kore-eda Hirokazu?
GENERAL

Tại sao cả thế giới lại yêu thích đạo diễn Kore-eda Hirokazu?

Mối quan hệ gia đình, những cộng đồng vô hình và nghệ thuật của những điều không bao giờ hiểu rõ chỉ là một vài thứ trong pháo đài của ông ấy

Khi nhìn lại năm qua, có thể nói rằng năm 2018 chính là một cột mốc với nhiều sự kiện xảy ra trong giới điện ảnh Nhật Bản. Sự ra đi của những diễn viên huyền thoại như Kiki Kirin và Akagi Harue đã để lại mất mát lớn cho nền công nghiệp điện ảnh Nhật Bản. Nhưng ở khía cạnh khác, màn ảnh rộng đã chứng kiến những bộ phim thành công ngoài mong đợi, như câu chuyện về nàng Lọ Lem trong One Cut of the Dead – một bộ phim về zombie với kinh phí thấp bỗng trở thành phim bom tấn, hai bộ phim hoạt hình 3D về Godzilla mới phát hành (Godzilla: City on the Edge of Battle và Godzilla: The Planet Eater) và Code Blue: The Movie – bộ phim thu về lợi nhuận hơn 9,22 tỷ yên và giữ vị trí No.1 về doanh thu phòng vé.

Nhưng không thể phủ nhận rằng, tin tức đáng chúc mừng nhất trong nước và cả quốc tế, đối với giới điện ảnh Nhật Bản, là sự kiện diễn ra vào tháng Năm, khi đạo diễn Kore-eda Hirokazu thắng giải Palme d’Or 2018 – giải thưởng danh giá nhất của Liên hoan phim Cannes – với bộ phim Shoplifters (Manbiki Kazoku). Không chỉ khiến khán giả thế giới chú ý đến nền điện ảnh Nhật Bản ở một mức độ nào đó, một điều mà có lẽ là khá hiếm thấy kể từ thời của đạo diễn Kurosawa Akira, sự kiện này còn chứng minh một điều vốn được đồn thổi rất lâu từ trước đến nay: Các tác phẩm của Kore-eda luôn khác biệt, vì chúng kết nối người xem theo một cách vượt qua sự tò mò và hâm mộ đơn thuần – các tác phẩm phản ánh chính xác sự tồn tại thực sự của con người.

Nhưng sức hấp dẫn trong những tác phẩm của Kore-eda là gì và tại sao chúng ta luôn thấy bản thân bị cuốn hút bởi cách kể chuyện của ông ấy? Đó có phải là vì ông không ngừng theo đuổi câu hỏi “cái gì?” trong những tác phẩm của mình? Hay đó là sự cố gắng liên tục của ông nhằm mang đến một khía cạnh khác của Nhật Bản mà chưa có bất kỳ ai dám chỉ rõ? Hoặc có thể đó là yếu tố đối ngược – sự nỗ lực mang tính lặp đi lặp lại để cho chúng ta thấy rằng trên thực tế, chúng ta đều bị tác động bởi những thử thách trong cuộc sống và cảm xúc hoàn toàn giống nhau, vượt qua mọi biên giới, rào cản ngôn ngữ và văn hóa? Cho dù câu trả lời của bạn là như thế nào, thì trên thực tế, thông qua các tác phẩm của mình, Kore-eda vẫn tiếp tục khám phá ra một chủ đề nhất định khiến các bộ phim của ông trở nên nổi tiếng và đầy thuyết phục. Mối quan hệ gia đình, những cộng đồng vô hình và nghệ thuật của những điều không bao giờ hiểu rõ chỉ là một vài chủ đề trong đó.

Điều gì tạo nên một gia đình?

Điểm mở đầu trong hầu hết các bộ phim của Kore-eda là gia đình, một chủ đề được khám phá thông qua những lát cắt trong cuộc đời của những con người bình thường. Hầu hết thời gian xem phim, bạn sẽ thấy phim không có những cảnh hành động thật sự – không có âm thanh quá lớn, hiệu ứng đặc biệt hay việc thay đổi bối cảnh, mạch truyện đột ngột thường thấy ở nhiều bộ phim Nhật Bản. Thay vào đó, chúng ta sẽ được tham gia gần như trực tiếp vào câu chuyện của các gia đình khi họ trải qua những tranh đấu, cảm xúc và cột mốc không có gì quá đặc biệt.

Ví dụ như trong bộ phim Our Little Sister (Umimachi diary), chúng ta sẽ cùng theo dõi cuộc đời của ba chị em trưởng thành có cuộc sống bình thường cùng nhau trong ngôi nhà lớn do bố mẹ đã ly hôn và ruồng bỏ họ để lại. Bộ phim mở đầu với cảnh đám tang của người bố, người đàn ông mà họ đã không gặp mặt trong khoảng 15 năm, người mà họ đổ lỗi cho sự tan vỡ của gia đình hạt nhân đầm ấm của họ. Người bố đã yêu một người phụ nữ khác và xây dựng cuộc sống mới, bỏ lại ba đứa con gái của mình. Ở đám tang, ba chị em đã gặp Suzu, một cô bé 15 tuổi, là con gái của bố họ trong cuộc hôn nhân thứ hai – nghĩa là em gái cùng cha khác mẹ với họ. Bộ phim bắt đầu phát triển khi Suzu chuyển về ở với ba chị em và bốn người bắt đầu cuộc sống mới cùng nhau như một gia đình, nơi mỗi người đều có những khó khăn, nghi ngờ và giới hạn của riêng mình.

Thông qua bộ phim, khái niệm về điều gì tạo nên một gia đình thật sự đã được khám phá theo nhiều cách khác nhau. Hình mẫu người mẹ ở đây lại không phải là người mẹ thật sự (người sau khi bị chồng phản bội cũng đã bỏ rơi con mình, rời khỏi thành phố, và chuyển đến Hokkaido) mà là người chị lớn – Sachi. Hình ảnh cốt lỗi về một gia đình với “chức năng đúng nghĩa” – nơi bố mẹ luôn có trách nhiệm với con cái đã gặp thử thách, như hình ảnh mà chúng ta thường thấy về gia đình hạt nhân. Nhưng quan trọng nhất, chúng ta đã nhận được một câu hỏi cơ bản vẫn luôn tồn tại trong nhiều bộ phim của Kore-eda: Quan hệ gia đình được hình thành bởi huyết thống hay bởi tình yêu thương? Trong bộ phim này, chúng ta có thể thấy rõ rằng sự ràng buộc về huyết thống không có nhiều ý nghĩa đối với Kore-eda và các nhân vật trong phim của ông.

Với Shoplifters, Kore-eda đã phần nào giới thiệu bộ phim này như phần tiếp theo của Like Father, Like Son (Soshite, Chichi Ni Naru), một sự khám phá sâu sắc hơn về chủ đề này. Trong Like Father, Like Son, chúng ta sẽ được xem về hai gia đình rất khác nhau, họ vẫn đang trải qua cuộc sống bình thường cho đến ngày có một cuộc gọi tiết lộ rằng y tá đã đánh tráo con của hai gia đình này khi mới sinh. Họ rơi vào tình huống tiến thoái lưỡng nan khi phải chọn liệu nên tiếp tục nuôi dưỡng những đứa con trai mà họ đã biết từ lúc mới sinh hay trở về với bản chất vốn có khi lựa chọn huyết thống mà bỏ qua việc nuôi dưỡng, và đổi con trở lại. Chuyện gì xảy ra vào cuối phim? Đó là một câu hỏi mà chúng ta, với tư cách khán giả, sẽ được dẫn dắt để tìm ra câu trả lời khi chứng kiến câu chuyện dần được tiết lộ.

Trong Shoplifters, một lần nữa, chúng ta lại bắt gặp một “gia đình” gồm những người xa lạ không có quan hệ huyết thống. Họ chỉ là những người bình thường, và số phận đã đưa đẩy, dẫn đến việc họ sống cùng nhau dưới một mái nhà, thông qua những hoàn cảnh khá kỳ quặc. Bậc “cha mẹ” trong câu chuyện là hai người ngoài lề xã hội, họ đã tạo ra một gia đình bằng cách giúp những đứa trẻ thoát khỏi nạn bạo hành và nuôi dưỡng chúng theo cách riêng của mình. “Gia đình” phải kiếm sống bằng cách ăn cắp đồ ở các cửa hàng, và mặc dù các nguyên tắc của họ về tài sản hay tiền bạc nằm ngoài vòng pháp luật, nhưng chúng ta sẽ thấy họ vẫn có một cuộc sống vui vẻ, luôn yêu thương và chăm sóc cho nhau. Với nhiều khiếm khuyết và hiển nhiên là không bị ràng buộc bởi huyết thống hay DNA, mối quan hệ của họ vẫn vững chắc hơn bất kỳ gia đình “hoàn hảo” nào khác mà chúng ta thường hay ngưỡng mộ khi chỉ mới nhìn qua.

Ở một đất nước nơi mối quan hệ huyết thống được xem là nền tảng của mỗi gia đình hạt nhân, Kore-eda vẫn không ngừng nỗ lực trong việc chứng minh rằng vẫn có nhiều kiểu gia đình khác nhau và không có gia đình nào là bất thường miễn là nơi đó có tình yêu và sự quan tâm, có bầu không khí đầm ấm.

Những cộng đồng vô hình: Soi sáng những cuộc đời mà chúng ta còn biết rất ít về họ

Một chủ đề nữa thường xuyên xuất hiện trong các tác phẩm của Kore-eda đó là sự khám phá về những đề tài và cộng đồng ít được xã hội chú ý. Sự nghèo khó và bị xã hội cô lập như trong Shoplifters, sự tắc trách trong y tế như trong Like Father, Like Son, vấn nạn ruồng bỏ trẻ em như trong Nobody Knows và Shoplifters, vấn đề ly hôn và con cái bị chia cắt như trong After The Storm (Umi yori mo Mada Fukaku), và thậm chí là những ám ảnh về tình yêu đầy bất thường như trong Air Doll (Kuki Ningyo).

Trong khi nhiều bộ phim Nhật Bản dựa trên các bộ truyện manga hay tiểu thuyết ăn khách, Kore-eda lại nổi tiếng với việc tìm kiếm những chất liệu điện ảnh cho các dự án tiếp theo qua tin tức và những câu chuyện thực tế. Một lần nữa chúng ta chứng kiến những cuộc đời bình thường và những bất hạnh phổ biến, và đáng buồn là những điều này nhiều đến nỗi chúng ta (và truyền thông) đã dần trở nên vô cảm với chúng.

Nobody Knows, một trong những tác phẩm huyền thoại của Kore-eda cho đến thời điểm hiện tại và cũng là tác phẩm đã giúp ông nổi tiếng trên trường quốc tế sau khi bộ phim được công chiếu ở Liên hoan phim Cannes 2004, tác phẩm dựa trên một câu chuyện có thật về việc bỏ rơi trẻ em xảy ra ở Tokyo. Được biết đến với cái tên “Sự kiện bỏ rơi trẻ em ở Sugamo,” một sự kiện có thật xảy ra vào năm 1988 khi một người mẹ đã bỏ rơi bốn đứa con của mình trong một căn hộ ở quận Sugamo thuộc Tokyo, để chúng phải tự sinh tồn trong suốt 9 tháng. Tin tức này đã được truyền thông đăng tải rầm rộ vào thời điểm đó vì tính chất tàn nhẫn của nó, nhưng không may, đây không phải là sự kiện duy nhất. Vào năm 2010, người ta tìm thấy xác của hai trẻ nhỏ trong một căn hộ ở Osaka, sau khi người mẹ 23 tuổi đã bỏ rơi chúng mà không để lại bất kỳ thức ăn hay phương tiện gì để sinh tồn. Cả hai đứa trẻ đã chết vì đói. Năm 2017, một cặp đôi ở độ tuổi 20 đã để đứa con trai của mình đói đến chết ở Saitama. Danh sách này, đáng tiếc là, vẫn còn rất dài.

Bỏ rơi trẻ em là một dạng bạo hành trẻ em chiếm, tỷ lệ lớn thứ ba ở Nhật Bản. Tính đến năm tài chính 2017, có 26.818 trường hợp bỏ rơi trẻ em ở Nhật Bản, và có thêm gần 1000 trường hợp nữa kể từ năm ngoái. Tuy nhiên, phương tiện truyền thông chỉ báo cáo những trường hợp nghiêm trọng với kết thúc rơi vào bi kịch. Bằng cách mang các nạn nhân của những hành vi sai trái trong xã hội, vốn diễn ra thường xuyên nhưng không được biết đến, ra ánh sáng, đạo diễn Kore-eda đã cố gắng cho mọi người – đặc biệt là cho khán giả nước ngoài – nhìn thấy một khía cạnh nữa của Nhật Bản được che đậy hoàn hảo sau những lớp kính và tấm màn màu hồng đã được truyền thông “chắt lọc”.

Trong Shoplifters, chúng ta một lần nữa chứng kiến cảnh bỏ rơi trẻ em nhưng ở một hình thức khác – chúng ta nhìn thấy những đứa trẻ bị bỏ rơi và bạo hành đã được những tên “tội phạm” cứu giúp, những người sau đó đã mang đến cho chúng một mái nhà ấm áp và hạnh phúc. Đến đây một lần nữa chúng ta bị thử thách bởi câu hỏi: Tội ác là gì, sự trừng phạt là gì và cái gì mới là con quỷ thật sự trong xã hội của chúng ta?

Khi có cuộc phỏng vấn với ScreenDaily vào năm 2018, Kore-eda đã thừa nhận rằng Shoplifters cũng dựa trên một câu chuyện có thật, một gia đình đã gian lận lương hưu sau khi bố mẹ cao tuổi của họ qua đời nhưng họ không báo cáo về cái chết với cơ quan chức năng mà tiếp tục nhận lương hưu bất hợp pháp. Cho đến hiện giờ, khi chúng ta nghe tin tức về những vụ gian lận như thế, thì các yếu tố như hoàn cảnh gia đình, những điều kiện đã đẩy họ vào tình thế phải phạm tội, những suy nghĩ của họ lúc đó, và những yếu tố khác dẫn đến hành vi sai trái, hầu hết thường bị bỏ qua.

Đạo diễn Kore-eda cho rằng: “Trong 5 năm qua sự phân chia tầng lớp ở Nhật Bản ngày càng trở nên lớn hơn, và ngày càng có nhiều người không nhận được sự hỗ trợ cần thiết mà lẽ ra nên có sẵn.”

Tội ác và sự trừng phạt: Chúng ta thật sự biết gì về tội ác?

Đây là câu hỏi cuối cùng mà Kore-eda đã giải quyết trong năm 2017 với việc phát hành tác phẩm The Third Murder (Sandome no satsujin), bộ phim gần nhất được ra mắt trước Shoplifter. Một sự khác biệt rõ ràng với các tác phẩm trước đây của ông, bộ phim tập trung hoàn toàn vào sự tàn bạo, tội ác, án tử hình và tâm trí con người – vốn phải chịu trách nhiệm cuối cùng cho mọi thứ được phán xét là sai hoặc đúng.

Bộ phim kể về câu chuyện của một người đàn ông đã thú nhận việc thực hiện hai vụ giết người dã man, nếu bị kết tội, ông ấy chắc chắn sẽ đối mặt với bản án tử hình. Những tội ác này đều là những vụ giết người tàn bạo, không thể giải thích được và vô cùng điên rồ, khiến cho cảnh sát phải mất ngủ bao đêm để cố gắng giải quyết vụ án. Tuy nhiên, nhờ cuộc gặp gỡ với một vị luật sư mới đầy tham vọng, người đàn ông này bắt đầu thay đổi câu chuyện đời mình, khiến nó ngày càng trở nên phức tạp với tất cả mọi người (gồm cả chúng ta, những khán giả) nếu muốn hiểu về môtip tội ác của ông ta. Khi cốt truyện của Kore-eda phát triển, chúng ta một lần nữa đối mặt với nhiều câu hỏi, và chúng ta – cho đến khi bộ phim kết thúc – có thể vẫn chưa tìm được cho mình những câu trả lời thỏa đáng. Người đàn ông đó có tội vì những tội ác trong quá khứ không? Điều gì khiến việc giết người khác trở nên chính đáng? Điều gì khiến án tử hình trở nên chính đáng? Và chúng ta có thật sự hiểu rõ về một vụ án, thậm chí khi mọi việc được cho rằng đã giải quyết ổn thỏa? Với bản chất tĩnh lặng, không có hành động và cực kỳ đen tối, bộ phim đã nắm bắt một cách hoàn hảo những gì mà đạo diễn Kore-eda vẫn làm tốt nhất – đặt câu hỏi về những điều hữu hình trong bản chất con người thông qua điện ảnh.

Nguyên nhân hình thành nên sự phạm tội cũng được khám phá trong Shoplifters, nhưng không giống như The Third Murder, nguyên nhân này mang tính trực tiếp và tích cực hơn nhiều. Trong bộ phim Shoplifters, chúng ta nhìn thấy nhiều tội ác khác nhau: việc bỏ rơi trẻ em, sự ruồng bỏ, trộm vặt, “bắt cóc,” và thậm chí là lao động trẻ em. Nhưng với Shoplifters, bộ phim còn cho chúng ta thấy hoàn cảnh đằng sau những tội ác đó, và một lần nữa, chỉ ra rằng những thông tin mà chúng ta nghe được từ truyền thông và câu chuyện mà chúng ta đọc trực tuyến không bao giờ thể hiện được một bức tranh toàn cảnh.

Được truyền thông nước ngoài mô tả là “đạo diễn cực kỳ tài năng theo chủ nghĩa nhân văn trong nền điện ảnh Nhật Bản” (Film Comment, Mỹ), và “đạo diễn bậc thầy người Nhật với những bộ phim không bao giờ thiếu đi tình yêu thương” (AFP), Kore-eda và nghệ thuật chân chính trong bộ môn điện ảnh của ông nằm ở cách kể chuyện và khả năng đặt ra những câu hỏi khiến chúng ta nhìn nhận lại sự tồn tại của bản thân. Tuy nhiên, tài năng và sự điêu luyện của ông còn thể hiện ở một điểm đó là, trên thực tế, ông hầu như không bao giờ trả lời những câu hỏi nói trên; thay vào đó, ông để chúng ta tự đánh giá. Những câu chuyện của ông đều hướng đến kết quả đó là, cuối cùng, mọi người phải chấp nhận rằng hầu như chúng ta không thể biết được hết tất cả – nhưng chúng ta có thể (và nên) tiếp tục thận trọng, cảnh giác, và quan tâm đến những sự kiện không có gì đặc biệt hay ít đặc biệt xảy ra trong cuộc sống và xung quanh chúng ta. Với tất cả những gì chúng ta có thể nói, đây là một trong những lý do tại sao chúng ta lại yêu thích các tác phẩm của vị đạo diễn này đến thế – và tại sao chúng ta không nên.

Được viết bởi Homma Alexandra

RECOMMEND POSTS

ページトップへ